Polskie Radio S.A. – Początki radiostacji warszawskiej

Ustawa o poczcie, telegrafie i telefonie z 3 czerwca 1924 roku dawała państwu wyłączność na zakładanie i eksploatację urządzeń nadawczych na terenie Polski. Na podstawie tego aktu prawnego (rozszerzonego później o rozporządzenie ministra przemysłu i handlu z 10. X. 1924 roku) ogłoszono przetarg na koncesje radiową. Oferty miały wpływać do 31 sierpnia 1924 roku, do Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Zgłosiło się dziesięciu oferentów. Ostatecznie dopuszczono 5 oferentów w tym Polskie Towarzystwo Radiotechniczne już przygotowujące i nadające programy radiowe. 18 sierpnia  1925 roku ogłoszono wyniki przetargu, które wygrała grupa o nazwie Polskie Radio S.A.

    Polskie Radio Spółka z o.o. została założona w 1923 roku przez Dr. medycyny (bakteriologa) Zygmunta Chamca (nr zarejestrowanego abonamentu 672) z kapitałem zakładowym 2000zł. W 1926 roku spółka przekształca się w spółkę akcyjną. Kapitał spółki został podniesiony do 1 250 000 zł i podzielony na 12.500 akcji wyemitowanych w trzech seriach. W skład grupy założycielskiej obok Zygmunta Chamca weszli: inż. elektryk Tadeusz Sułowski - dyrektor koncernu „Siła i Światło” (elektrownie polskie), inż. chemik Leopold Skulski – zawodowy polityk (m.in. w 1919 roku przez 6 miesięcy premier rządu RP ), inż. Piotr Stanisław Drzewiecki (senior polskich inżynierów, działacz gospodarczy), inż. Władysław Heller pionier radiotechniki polskiej (współzałożyciel PTR), inż. Ludwik Chełmiński dyrektor Państwowej Wytwórni Aparatów Telefonicznych i Telegraficznych (dyrektor państwowej firmy znalazł się w spółce akcyjnej ponieważ zastrzeżony w koncesji 40 % udział kapitałowy Państwa nie był realizowany w gotówce lecz w oszacowanym na 500 000 zł  przekazanym majątku firmy).

18 kwietnia 1926 roku. Przemówienie Aleksandra Skrzyńskiego inaugurujące otwarcie stacji nadawczej P.R. Po lewej Władysław Raczkiewicz, po prawej Władysław Grabski. 18 kwietnia 1926 roku. Pierwsza zapowiedź spikerki Polskiego Radia Haliny Sztompkówny.

Zygmunt Chamiec

Zygmunt Chamiec

Zygmunt Chamiec (24 III 1882 - 27 XII 1948). Pionier polskiej radiofonii. Organizator spółki Polskie Radio,  jej pierwszy i długoletni (1925 - 1935) dyrektor naczelny.

 

Stałe nadawanie programów Polskie Radio rozpoczęło dnia 18 kwietnia 1926 roku o godz.17 00 zapowiedzią spikerki Haliny Sztompkówny  "...Halo, halo Polskie Radio Warszawa, fala 480 m..." Następnie przemawiali ówczesny premier Aleksander Skrzyński, Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Stanisław Grabski, Prezes Zarządu PR Tadeusz Sułowski i dyrektor P.R. Zygmunt Chamiec.  Pierwszymi artystami inaugurującymi działalność PR byli Adela Comte-Wilgocka pieśniarka i Stefan Jaracz odczytujący fragment „Popiołów” Żeromskiego. Prof. Stanisław Niewiadomski wygłosił odczyt o Fryderyku Chopinie.

pierwsza spikerka Polskiego Radia

     Tadeusz Bocheński foto ok. 1927 r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorow NAC

Pierwszy mikrofon Polskiego Radia

Pierwsza spikerka Polskiego Radia Halina Sztompkówna - 1926 rok

Pierwszy spiker rozgłośni warszawskiej Tadeusz Bocheński . Kontakt z mikrofonem radiowym rozpoczął jeszcze w PTR, od 12 marca 1926 roku

Pierwszy mikrofon Polskiego Radia używany jeszcze w próbnej stacji doświadczalnej Polskiego Towarzystwa Radjotechnicznego

 

 

Mieczyslaw Kielpinski IV1926

Halina Sztompkówna, spikerka Polskiego Radia w pierwszym studio na ul. Kredytowej. (foto około 1926/27 rok) Kierownik pierwszej amplifikatorni PR na ul. Kredytowej  inż. Mieczysław Kiełpiński (foto 1926 rok).  Stąd przesyłano ze studia sygnał radiowy kablem telefonicznym do nadajnika w Forcie Mokotowskim. 

Propaganda Polskiego Radia1928. .Foto wlasnosc www.historiaradia

Propaganda Polskiego Radia. .Foto wlasnosc www.historiaradia

Grafika propagandowa popularyzująca audycje Polskiego Radia i zachęcająca do zakupu odbiornika przez mieszkańców miast i wsi - 1928 rok

      Transmisja realizowana była w zaprojektowanym plastycznie przez Andrzeja  Pronaszko jedynym studio o powierzchni 100m2, urządzonym na drugim piętrze gmachu Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Mieściły się tam również  amplifikatornia i pomieszczenie redakcyjne. Studio dysponowało dwoma mikrofonami Sykes-Marconi typu magnetycznego (płaska membrana wykonana z nawiniętego drutu aluminiowego osadzona była w silnym polu elektromagnetycznym). Sygnał przekazywano poprzez wzmacniacz 8-lampowy, oporowy kablem do 6 kW nadajnika mieszczącego się na terenach Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego na ulicy Narbutta 26. Zainstalowany tam nadajnik był własnością PR który po wcześniejszej modernizacji został odkupiony od współwłaściciela PTR firmy Marconi, z myślą o docelowym uruchomieniu go w projektowanej stacji krakowskiej. Był to średniofalowy nadajnik typu Q. Docelowa stacja nadawcza PR na Forcie Mokotowskim nie była jeszcze gotowa.

Polskie Radio S.A. rozpoczęło nadawanie programów ze zmodernizowanego nadajnika ( na zdjęciu powyżej - foto kwiecień 1926) znajdującego się na terenach próbnej stacji Polskiego Towarzystwa Radjotechnicznego - PTR. Nadajnik w Forcie Mokotowskim będący własnością Polskiego Radia S.A nie był ukończony. Emisja programów P R z siedziby PTR - Narbutta 26 - trwała do 15 stycznia 1927 roku.

 

 Polskie Radio wydzierżawiło teren o pow. 10 000 m2 pod budowę swojej stacji w Forcie Mokotowskim przy ul. Racławickiej 99 od firmy Agril. Montaż aparatury nadawczej zakupionej w firmie Marconi rozpoczęto we wrześniu 1926 roku. Był to seryjnie produkowany nadajnik typu QD8 o mocy 10 kW. Od 15 grudnia 1926 roku stacja zaczęła nadawać próbnie sygnał radiowy na fali 1115m. W dniu 19 grudnia wychodzi pierwszy numer tygodnika "RAdjo", nieoficjalny organ PR z programem radiowym emitowanym przez rodzimą rozgłośnię oraz wybranymi rozgłośniami europejskimi. W dniu 2 stycznia 1927 roku stacja rozpoczęła nadawanie regularne. Stalowe maszty anteny zostały ustawione w odległości 130 m od siebie a każdy z nich miał 75 m. wysokości. Maszty zaprojektowano i wykonano w polskiej firmie z Sosnowca - Fitzner i Gamper. Do dyspozycji stacji zaadaptowano 11 pomieszczeń fortu o łącznej powierzchni 500m2. W czasie swojej pracy stacja zmieniała falę nadawczą na 980 m i 1111,1m.  W dniu 30.10.1927, po licznych modyfikacjach podwyższono moc stacji do 12 kW. W pierwszych miesiącach działania emisja programu radiowego trwała 5 godzin dziennie - od 17 do 23, pod koniec 1926 roku 8 godzin. W dniu 4 maja 1929 roku studio radiowe wraz z zapleczem redakcyjno-biurowym zostaje przeniesione na ul. Zielną 25. Zostaje tam zorganizowanych 5 pomieszczeń studyjnych. Największe, o kubaturze 1200 m3  przeznaczone było na koncerty orkiestry, pozostałe to: kameralne, literackie, odczytowe i dla spikera.

Foto wlasnosc www.historiaradia

.Foto wlasnosc www.historiaradia

Grafika propagandowa przypominajaca o konieczności płacenia abonamentu radiowego - 1928 rok

Grafika propagandowa popularyzująca audycje Polskiego Radia

         

W studiu na ul. Kredytowej podczas transmisji pierwsza orkiestra Polskiego Radia (foto 1926 rok)

Transmisja radiowa z Belwederu. Marszałek Józef Piłsudski przy mikrofonie. W gronie wojskowych dwaj cywile: pierwszy z lewej Tadeusz Bocheński spiker i  Zygmunt Chamiec dyrektor Polskiego Radia (foto 11 listopada 1926 rok)

        

 

     PR Szymanowscy 1926

 W studiu na ul. Kredytowej rozstawione pierwsze urządzenia do imitacji efektów dźwiękowych (foto 1927 rok)  Pierwsze transmisje programów w PR. Karol Szymanowski w studio na ul. Kredytowej podczas rodzinnego koncertu. Obok Stanisława Korwin -Szymanowska, śpiew i Feliks Szymanowski - fortepian. (foto 1926).

 

Radiowe maszty mokotowskie w czasie budowy

fort mokotowski maszt radiowy

 dwulampowy modulator                          

Pierwsza stacja nadawcza Polskiego Radia S.A. w Forcie Mokotowskim,  fragment aparatury nadawczej i maszty podczas budowy i tuż po uruchomieniu ( foto 1926/1927 rok)

Władysław Heller 1927

nadajnik na Forcie Mokotowskim 1927

Władysław Heller dyrektor techniczny PR przy nadajniku w Forcie Mokotowskim -1926/27

Nadajnik w Forcie Mokotowskim - fragment urządzeń ( foto 1926/1927 r.)

Fort Mokotowski nadajnik Polskiego Radia 1926

nadajnik Polskiego Radia 1926

Nadajnik w Forcie Mokotowskim - fragment nadajnika - generatory ( foto 1926/1927r.)

Nadajnik w Forcie Mokotowskim - fragment nadajnika - oscylator ( foto 1926/1927 r.)

.Reklama Polskiego Radia 1937 r. Foto własność historia radia

Akcja powszechnej radiofonizacji Polski prowadzona przez Polskie Radio

 

W poszukiwaniu nowych słuchaczy w 1929 roku Polskie Radio tworzy specjalną komórkę organizacyjną - Wydział Detefon. Postanowiono zainicjować ruch masowej radiofonizacji Polski za pomocą specjalnie zaprojektowanego i produkowanego w Polsce taniego odbiornika radiowego. 31 maja 1929 roku Roman Rudniewski odpowiedzialny w Polskim Radiu za wprowadzenie do  sprzedaży powszechnie dostępnego odbiornika przedstawił komisji technicznej PR ideę masowo produkowanego modelu radia detektorowego (kryształkowego) - "Detefon".   Detefon został zaprojektowany w 1929 roku w Państwowej Wytwórni Łączności przez Inż. Wilhelma  Rotkiewicza. W Państwowej Wytwórni Łączności (PWŁ) wyprodukowano zgodnie z pierwszym zamówieniem 10.000 szt. Sprzedaż, poprzedzoną dużą kampanią reklamową, rozpoczęto w okresie przedświątecznym w końcu 1930 roku. Pierwsze egzemplarze były wyprodukowane z bakelitu, w kolorze ciemnego, wpadającego w czerń mahoniu. Następne tłoczono w kolorze czarnym

Równocześnie w PR zapadła decyzja budowy bardzo silnej, centralnej stacji nadawczej o dużym zasięgu - Raszyna. Duża moc nadawcza miała umożliwić indukowanie się sygnału w długiej 30-40 metrowej antenie radia, który nie potrzebował żadnego dodatkowego zasilania. Praktycznie odbiór stacji mógł być słyszalny jedynie przez  słuchawki o dużej rezystancji. W 1932 roku produkcję Detefonu  przejmują Państwowe Zakłady Tele i Radiotechniczne i produkują je do 1939 roku. Dystrybucja radia jest również  nowatorska. Poza sklepami radiowymi odbiornik był sprzedawany w urzędach pocztowych oraz podczas akcji propagandowych w zakładach pracy. Idea powszechnej radiofonizacji prowadzona przez instytucję państwową w Polsce wyprzedziła o kilka lat podobne akcje w innych europejskich krajach.

Warto wspomnieć, że 2 stycznia 1939 roku. Polskie Radio ponownie ogłosiło  konkurs na projekt powszechnie dostępnego odbiornika "ludowego".  Tym razem w przedstawionych warunkach konkursowych zastrzeżono by aparat był zasilany z  baterii, z użyciem lamp oszczędnościowych, jednoobwodowy, o min. czułości w VIII stopniu, możliwie najtańszy z minimalną ilością części mechanicznych dających się standaryzować w produkcji. Odbiornik powinien być produkowany przez  polski przemysł z udziałem podzespołów również produkowanych w kraju (!), tak by licencje nie podrażały produktu finalnego. W kwietniu 1939 roku ogłoszono zwycięzcę. Konkurs wygrały Polskie Zakłady Tele i Radiotechniczne (PZT) z Warszawy. Poza wykonaniem prototypowych modeli  nie zdążono ponownie wprowadzić w życie akcji Polskiego Radia tanich i dostępnych obywatelom Polski odbiorników radiowych.

 

 Mapa zasięgu odbiorników detektorowych w Polsce

 

Detefon. .Foto wlasnosc www.historiaradiareklama detefon.własność www historia radia     

   

reklama propagandowa Polskiego Radia 1930 ROK

Plakat Raszyn1931

Reklama propagandowa Polskiego Radia

 

Nowa amplifikatornia Polskiego Radia na ul. Zielnej   (foto początek lat 30-tych XX w.) skąd kablem telefonicznym przesyłano sygnał radiowy audycji do nadajnika w Raszynie

 Nowa stacja nadawcza w Raszynie. Hala maszyn  

Stół kontrolny kierownika stacji Polskiego Radia w Raszynie    ( foto początek lat 30-tych XX w.)

 Studio Polskiego Radia 1932r. foto własność historiaradia   

Wielkie studio w Warszawie

Wielkie studio PR na ul. Zielnej (foto: pierwsza połowa lat 30-tych XX w.) 

 

 

Budynek  stacji nadawczej w Raszynie     ( foto początek lat 30-tych XX w.)

  Studio kameralne PR     (foto: I połowa lat 30-tych XX w.)

Studio literackie PR (foto: I połowa lat 30-tych XX w.)

  

     W tym czasie P.R. liczy już 180 pracowników. Na początku 1929 roku P.R. S.A. otrzymuje nowy akt koncesyjny na prawo rozbudowy i eksploatacji radiofonii w Polsce, na okres 20 lat.

        W styczniu 1930 roku, w ramach obowiązku koncesyjnego uruchomiona zostaje na okres kilku miesięcy stacja Warszawa II z mocą w nadajniku 1,8 kW retransmitując program Warszawy I w godzinach 15 45 - 20 00 na fali 212m

   W wyniku ustalonych  w koncesji warunków zapada również decyzja o budowie nowej stacji nadawczej w Raszynie. Budowę rozpoczęto w marcu 1930 roku ze środków (227 500 funtów szterlingów ~9 862 125 zł) pochodzących  z długoterminowej pożyczki  uzyskanej w Anglii.

 Budynek stacji nadawczej w Raszynie i podstawa 200 metrowego masztu  ( foto początek lat 30-tych XX w.),  obok legitymacja pracownika Polskiego Radia (1938 rok)

     

   Pierwszy został zbudowany budynek stacyjny o kubaturze 3800m3. Od września 1930 roku rozpoczęto zabudowę stacji o urządzenia sprowadzone z firmy Marconi. Prace montażowe, które nadzorował z ramienia firmy Marconi inż. S. M. Eisenstein (ten sam który nadzorował kilka lat wcześniej budowę stacji PTR) ukończono 5.12.1930 roku. Ze strony polskiej pracami kierował inż. Władysław Heller. Stalowe maszty anteny wykonano w Zakładach Cegielskiego w Poznaniu. Miały wysokość 200 metrów i rozstawiono je w odległości od siebie o 280 m. W owym czasie stacja Raszyńska była najsilniejszą (120 kW) w Europie a trapezowa antena zawieszona była najwyżej na świecie. Próby stacji rozpoczęto 4 stycznia 1931 roku, a regularną emisję  zainaugurowano 14 lutego 1931 roku. Pełną moc nadawania stacja osiągnęła 24 maja 1931 roku i nadawała na fali 1339,3 m. Od grudnia 1930 do kwietnia 1931 gruntownie zmodernizowano również aparaturę studyjną na ul Zielnej.

 Spiker rozgłośni warszawskiej Tadeusz Bocheński . (foto ok.1933r, studio na Zielnej 24)

Aparatura nadawcza stacji w Raszynie

 

Studio spikerskie oraz studio odczytowe na ul. Zielnej 24. Przy stanowisku odczytowym spiker P.R. Zbigniew Świętochowski. Poniżej, na stole stoi zegar z podświetlanymi tabliczkami w okienkach: Głośniej, Ciszej, Wolniej, Szybciej, Czas kończyć. Były to komunikaty przesyłane ze studia spikerskiego pomocne lektorowi podczas odczytu na antenie.

 

Po uruchomieniu Raszyna nadajnik na Forcie Mokotowskim został zdemontowany a następnie gruntownie zmodernizowany. 26 lutego 1934 roku uruchomiono go z mocą 16 KW. w poznańskiej stacji nadawczej. Stacja warszawska 15 stycznia 1934 roku kolejny raz zmienia fale i rozpoczyna nadawanie na 1411,8 m. W roku 1934 i 1935 warszawskie studio PR otrzymało aparaturę do utrwalania dźwięku. Były to dwa zestawy angielskich magnetofonów Sille w których zapis elektromagnetyczny zostaje utrwalony na zwojach stalowego drutu nawijanego na bębny (waga bębna ok. 15 kg każdy).  W 1935 roku zmienia się główny akcjonariusz PR . Staje się nim Przedsiębiorstwo Państwowe Poczta Polska, Telefon i Telegraf.  We wrześniu 1936 roku rozpoczynają się ponownie prace techniczne nad uruchomieniem II programu warszawskiego. Stację nadawczą ponownie zlokalizowano na Forcie Mokotowskim instalując tam nadajnik o mocy 10 kW. W dniu 1 marca 1937 roku o godz.13 10 rozpoczyna się stała, początkowo dwugodzinna emisja programów Warszawy II na fali 216,8. Pracą rozgłośni kierował Zenon Kosidowski. Studia na ul. Zielnej które obsługują programowo również Warszawę II zostają rozbudowane do 8, zbudowano też drugą amplifikatornię dla programu II. W 1937 roku zbudowano nowy punkt retransmisyjny audycji zagranicznych, na  16 piętrze wieżowca "Prudential" (poprzedni znajdował się na Fortach Mokotowskich). W marcu 1938 roku PR liczy już 888 pracowników w tym 577 było zatrudnionych w Warszawie. W sierpniu 1938 roku zapoczątkowano prace nad wzmocnieniem mocy nadajnika w Raszynie do 600 kW. W końcu sierpnia 1939 roku zostaje ukończony, powiększony do 10 800m3 budynek stacyjny. Prace techniczne zwiększające moc nadajnika planowano zakończyć 1 stycznia 1940 roku.

                    

 

    Pod koniec 1937 roku zapada decyzja o budowie nowego gmachu studyjno-administracyjnego PR. Wygrał projekt prof. Bohdana Pniewskiego. Dwudziesto kondygnacyjny wieżowiec o łącznej kubaturze 130 000 m3 został zlokalizowany u zbiegu ulic Batorego i Puławskiej, na ponad 1 ha działce zakupionej od Ministerstwa Spraw Wojskowych. W kompleksie budynków  zaprojektowano również pomieszczenia studyjne dla potrzeb powstającej Telewizji Polskiej. Prace inwestycyjne rozpoczęto w marcu 1939 roku. Ukończenie budowy planowano w 1942 roku.

 

Próby telewizyjne w Polsce (od 1937 roku) oparto o rozwiązania techniczne i sprzęt w znacznej części wyprodukowany w warsztatach Wydziału Budowy Polskiego Radia. Przy pracach nad rozwojem telewizji korzystano również z dokumentacji angielskiej firmy Marconi. Prace badawczo rozwojowe w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym (PIT) w Warszawie zainicjował pstanowisko retransmisyjne audycji zagranicznych w Prudentialu 1937rof. J. Groszkowski (od 1935). Następnie pod kierunkiem Lesława Kędzierskiego  prowadzili je dr inż. Marian Rajewski, dalej Władysław Cetner (kierownik próbnej stacji telewizyjnej) i Kazimierz Knappe. Od 10.09.1937 roku Wydział Budowy Polskiego Radia rozpoczął budowę nadajnika próbnej stacji telewizyjnej. Na początku 1938 roku zbudowano tymczasową antenę nadawczą na warszawskim "drapaczu chmur" - Prudentialu przy placu Napoleona. Zainstalowany w lutym 1938 roku nadajnik foniczny miał moc 0,5 kW i pracował na częstotliwości 40 MHz, a wizyjny uruchomiony w miesiąc później o mocy 1,1 kW  pracował na częstotliwości 36,8 MHz. Moc wystarczyła do odbioru sygnałów telewizyjnych w promieniu ok. 20~25 km. Na 15 i 16 piętrze, oraz w podziemiach zaadaptowano również pomieszczenia na urządzenia nadawcze stacji i jej zasilania. Pierwsze eksperymenty dotyczyły analizy obrazu 120 liniowej. W początkach 1939 roku Polskie Radio (!) zbudowało dwa odbiorniki telewizyjne do celów technicznych  oraz kilka przenośnych do rozmieszczenia na terenie Warszawy, dwa następne wykonał Państwowy Instytut Telekomunikacyjny w Warszawie, skorzystano również z telewizora produkcji Philipsa. Sprowadzono też kilka telewizorów firmy Marconi z Anglii. Zaawansowane były prace nad  konstrukcją własnej kamery telewizyjnej z ikonoskopem. Próby prowadzono z definicją analizy obrazu 343 liniowej. W 1939 roku nadajnik wyposażono już w antenę docelową o  całkowitej długości 27 metrów. Tuż, przed wybuchem wojny PIT ukończył budowę nadajnika o mocy 200 kW z modulacją szeregową pracującego na częstotliwości 60 MHz. Pierwszym filmem wyemitowanym przez przedwojenną próbną telewizję  polską była " Barbara Radziwiłłówna" .

Pierwsza antena zbudowana na Prudentialu (od 1937 r) służyła do retransmisji audycji radiowych zza granicy. Na 16 piętrze znajdowało się stanowisko techniczne z wysokiej klasy odbiornikami radiowymi. Przechwytywały one wybraną audycję stacji zagranicznej. Wzmacniacz służył do przesyłu sygnału, do amplifikatorni Polskiego Radia przy ul. Zielnej, a dalej do nadajnika w Raszynie (foto 1937 rok)

 

Na zdjęciach od lewej: wieżowiec Towarzystwa "Prudential" w Warszawie. Na szczycie zamontowana kompletna antena radiowo - telewizyjna. (Foto 1939 rok)

Nadajnik foniczny TV zamontowany na Prudentialu 1939 r.

Nadajnik wizyjny TV zamontowany na Prudentialu 1939 rok

Nadajnik foniczny telewizji polskiej zamontowany w Prudentialu. Foto 1939 r.

Nadajnik wizyjny telewizji polskiej zamontowany w Prudentialu. Foto 1939 r.

Telekino 1939 r

Aparatura przechwytująca obraz z taśmy filmowej wykonana w Państwowym Instytucie Telekomunikacyjnym w Warszawie zamontowana w Prudentialu. Foto 1939 r. Pierwsze polskie telekino z którego wyemitowano w Doświadczalnej Stacji Telewizyjnej Polskiego Radia film Barbara Radziwiłłówna w reżyserii Józefa Lejtesa.

studio pokazowe TVP Warszawa 1939

próbna transmisja TV - 1939 rok. Warszawa

Studio doświadczalne TVP zaprezentowane na wystawie radiowej w Warszawie 26 sierpnia 1939 roku oraz pokaz próbnej transmisji TV (26 sierpień 1939 rok) w Warszawie z udziałem Mieczysława Fogga.

 

Reklama TVP 1939

Od lewej: Odbiornik wyprodukowany przez  laboratorium doświadczalnej telewizji Polskiego Radia w 1939 roku z obrazem o wymiarach 22 x 18 cm, w środku odbiornik telewizyjny Philips model 1939 w systemie 405 linii z możliwością przystosowania do 567 linii (wraz z wbudowanym odbiornikiem radiowym). W torze wizji 23 lampy + oscylograf projekcyjny rzucający obraz na szklaną matówkę oraz 5 lamp w części radiowej. Odbiornik służył do doświadczeń transmisyjnych w Polsce. Z lewej wozy transmisyjne telewizji

     W nocy z 5 na 6  wrześniu 1939 roku, wobec zbliżających się wojsk niemieckich stacja nadawcza w Raszynie została przez polskich saperów uszkodzona a jeden z masztów anteny wysadzono. Również 5 września zostaje zarządzona ewakuacja PR. Z inspiracji, pracownika działu muzycznego Edmunda Rudnickiego funkcje stacji nadawczej (pracującej od 7 września praktycznie do końca oblężenia Warszawy) przejęła stacja z nadajnikiem 10 kW zamontowanym na Forcie Mokotowskim wymiennie wspomaganym przez rezerwowy nadajnik 1,5 kW który był umieszczony na Politechnice Warszawskiej. Nadajnik na politechnice był starym urządzeniem zdemontowanym ze stacji poznańskiej, służącym jej od powstania w 1927 roku do 1933 roku. Następnie został przekazany do  warszawskiej uczelni, do celów dydaktycznych. Od 8 września właśnie za pomocą tych nadajników regularnie komunikuje się ze społeczeństwem  ostatni przedstawiciel władz II Rzeczpospolitej - Prezydent Warszawy Stefan Starzyński (ostatnie przemówienie transmitowano, już na krótkofalówce 25 września). 23 września zostaje zbombardowana elektrownia warszawska na Powiślu. Od tego czasu milknie nadająca na swojej fali Warszawa II. Do 30 września radiowcy nadają jeszcze komunikaty na krótkofalówkach. 30 września zostaje wyemitowany ostatni komunikat rozgłośni Polskiego Radia II Rzeczypospolitej. "....Hallo, hallo, czy nas słyszycie? To nasz ostatni komunikat. Dziś oddziały niemieckie wkroczyły do Warszawy. Braterskie pozdrowienia przesyłamy żołnierzom walczącym na Helu i wszystkim walczącym, gdziekolwiek się jeszcze znajdują. Jeszcze Polska nie zginęła. Niech żyje Polska!" . Tekst ten został odczytany przez Józefa Małgorzewskiego, wersję francuską czytała - Maria Stpiczyńska, angielską zaś - Jeremi Przybora.  Jak zawsze na koniec programu popłynął hymn państwowy......

 Nowo budowany nadajnik 50 kW, dla najmłodszej rozgłośni PR w Łucku który był zamontowany na czas prób w Forcie Mokotowskim (tam też znajdowały się warsztaty Wydziału Budowy Polskiego Radia, które od połowy lat 30-tych wykonywały samodzielnie wszystkie urządzenia nadawcze rozgłośni polskich)  nie został ukończony i nie wspomógł pozostałych, dwóch nadajników warszawskich nadających we wrześniu 1939 roku.

Fort Mokotowski. Maszt Polskiego Radia.Foto wlasnosc www.historiaradia      Fort Mokotowski. Maszty Polskiego Radia. Foto wlasnosc www historia radia

 

Powyżej maszty stacji nadawczej Polskiego Radia w Warszawie na Forcie Mokotowskim. W fortecznych pomieszczeniach zlokalizowane były warsztaty Wydziału Budowy P.R. oraz nadajnik stacji Warszawy II  (zdjęcie wykonane przez żołnierza Wehrmachtu tuż po zdobyciu fortu, 26 września 1939 rok). Nagranie dźwiękowe ostatniej audycji Polskiego Radia
Maszt radiowy Raszyn 1939. foto wlasnosc historiaradia  Maszt radiowy Raszyna 1939. foto wlasnosc historiaradia
Wysadzony maszt radiowy stacji nadawczej Polskiego Radia w Raszynie. Zdjęcie wykonane przez żołnierza Wehrmachtu -  wrzesień 1939 rok. Nagranie dźwiękowe wysadzenia masztu
    Raszyn 1939 r. Foto własność www historia radia                    Raszyn 1939 r. Foto własność www historia radia
Wojska niemieckie obsadzają stację nadawczą Polskiego Radia w Raszynie. Przy pulpicie kontrolnym kierownika stacji raszyńskiej żołnierze wojsk łączności Wehrmachtu. Zdjęcie wykonane przez żołnierza Wehrmachtu - 1939 rok
Babice. Budynek stacji 1939 rok. Foto własność historia radia                                          Stacja radiowa w Babicach pod Warszawą 1939 r. historiaradia                          
                 Transatalantycka stacja radiowa. Babice 1939. Foto wlasnosc historiaradia

     Zdjęcia wykonane przez żołnierzy Wehrmachtu podczas ataku Niemców na transatlantycką stację radiotelegraficzną w Babicach pod Warszawą (stały zasięg stacji nadawczej 6400 km z 10 masztów wysokości 127,5 m.). Foto około 8 września 1939 roku. Po zdobyciu stacji nadawczej Niemcy uruchomili Babice  wykorzystując ją do łączności z okrętami podwodnymi Kriegsmarine.

Fort Sluzewiec.Foto wlasnosc www.historiaradia

                                          maszt stacji na Sluzewcu 24.09.1939 Foto wlasnosc www.historiaradia

Wojska niemieckie wchodzą do Warszawy. W oddali uszkodzony maszt warszawskiej stacji nadawczej na Forcie Służewiec (zdjęcie wykonane przez żołnierza Wehrmachtu, przełom września i października 1939 rok).

Fort Służewiec, Warszawa. Maszty radiowe 1939. foto własność historia radia     Zdanie odbiornika radiowego. foto własność historia radia 
Maszty warszawskiej stacji nadawczej na Forcie Służewiec Dokument potwierdzający obowiązkowe zdanie odbiornika radiowego na okupowanych terenach Polski
Odborniki przymusowo zdane przez polaków w 1939 roku.własność foto www historiaradia

Już w 1939 roku władze okupacyjne zakazały ludności polskiej nie tylko słuchania ale w ogóle posiadania odbiorników radiowych. Na zdjęciu pomieszczenie Urzędu Pocztowego w  Warszawie, w którym  okupant składował zarekwirowane Polakom odbiorniki radiowe (foto 1939)          Zobacz: "Radiofonia w okupowanej Polsce"

Prudential okupacja (wlasnosc foto:www historia radia) Prudential (wlasnosc foto www historia radia)

Wieżowiec Towarzystwa "Prudential" w Warszawie ( foto z lewej i w środku ok. 1940 roku - zdjęcia wykonane przez żołnierzy Wehrmachtu). Próbna stacja telewizyjna wraz z masztem na wieżowcu przetrwała bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 roku. Ocalała aparatura nadawcza została zdemontowana i wywieziona przez Niemców. Budynek został całkowicie zniszczony w trakcie Powstania Warszawskiego (foto z prawej 29.10.1944 roku - zdjęcie wykonane przez żołnierza Wehrmachtu).

Prudential 1944 ( wlasnosc foto: www historia radia)

Radio w okupowanej Polsce 1939 - 1945

Powrót do muzeum

Powrót do historii