ELEKTRIT - produkcja do 1933

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

 Krajowe Zakłady Telefunken powstały jako Spółka z o.o. w październiku 1933 r. w Warszawie. W tym czasie na krajowym rynku radiowym działa już od wielu lat duża filia Philipsa z jedyną w Polsce wytwórnią lamp radiowych, oraz wiele małych i średnich firm polskich montujących aparaty radiowe Początkowo zakład zatrudniał tylko 35 osób i mieścił się przy ul. Pierackiego 18 a następnie na ul. Polnej 76. W pierwszym sezonie 1933/34 zmontowano już ok. 1.500 szt. aparatów. W następnym 1934 r., firma zwiększa zatrudnienie do ok. 140 osób, przenosi się na ul. Długą 42 (zajmując pow. 500 m 2) i przejmuje wtedy całość produkcji od kooperantów. Rok 1935 to przeniesienie się do wynajętego nowoczesnego budynku przy ul. Rakowieckiej 23 o pow. 1.500 m 2. Następują kolejne inwestycje rozbudowujące dział produkcji i montażu oraz sprzedaży aparatów radiowych. Stały i dynamiczny rozwój firmy sprawia, że w 1937 r. Zakłady kupują teren (3.200 m 2) przy ul. Owsianej 14 (na Pradze) wraz z nowoczesnym budynkiem produkcyjnym. Tutaj przeprowadzona zostaje kolejna szybka rozbudowa i modernizacja Zakładu. Powstają duże działy - mechaniczny, elektryczny, akustyczny, stolarnia, lakiernia, laboratorium i kontrola techniczna. Zakład wyposażony zostaje w nowoczesne maszyny i aparaturę. Zatrudnienie w sezonie wynosi ok. 700 osób. Personel techniczny zostaje przeszkolony w macierzystych zakładach Telefunken w Berlinie, z licencji których korzysta Krajowe Towarzystwo. Jednakże wszystkie typy aparatów opracowywane był w Warszawie i dostosowane do polskich warunków. Znaczna część podzespołów produkowana była wówczas w kraju (ok. 80 % ceny aparatu). Pierwszy aparat to w roku 1933 - model 243z (układ reakcyjny 2 obwodowy, 4-ro lampowy, na prąd zmienny, z głośnikiem elektrodynamicznym). W 1934 r. wprowadzone zostają platynowe styki przełącznika zakresów oraz cewki z rdzeniem żelaznym. W 1935 r. następuje zmiana (zgodna z ówczesną modą) konstrukcji aparatów z układu pionowego na poziomy. W 1936 r. wprowadzony zostaje do produkcji układ superheterodynowy oraz głośnik z szerokowstęgową membraną  (typ Telefunken Navi). Firma dbała stale o zapewnienie bardzo dobrych warunków pracy dla swojego personelu fabrycznego i biurowego oraz o dobre warunki socjalne. Zakłady należały do nowoczesnych pod względem technologii i racjonalnej organizacji pracy a także sprzedaży swoich wyrobów.  Zakłady Telefunken stale dbały o wysoki poziom techniczny swoich wyrobów, o ich solidność wykonania oraz możliwość długiego okresu użytkowania. Szeroka gama oferowanych typów odbiorników, odnawiana całkowicie corocznie mogła zaspokoić gusty różnych grup społeczeństwa. Jednakże ceny wyrobów Telefunkena (tak jak i innych solidnych producentów) były wysokie i stanowiły wysoką barierę dla szerokiego grona radiosłuchaczy.                                        

W 1937 r. wchodzi do produkcji: elektronowy wskaźnik dostrojenia tzw. oko magiczne, urządzenie przeciwzanikowe (antyfading) oraz układ przeciwsobny wzmacniacza mocy. Rok 1938r. to zastosowanie nowej serii lamp tzw. czerwonej. Wszystkie produkowane w Warszawie aparaty posiadały skrzynki z dobrego jakościowego drewna (np. orzech, palisander, makassar). Do roku 1939 Zakłady wypuściły 44 modele odbiorników. Produkowano aparaty od prostych i tanich układów do bardzo złożonych i drogich superheterodyn. Na początku 1938 r. firma przekształca się w Krajowe Zakłady Telefunken Spółka Akcyjna. Prezesem Zarządu był  Rene Kuhn - Bubna, natomiast długoletnim dyrektorem technicznym Stefan Goszczyński. Firma zajmowała się produkcją tylko odbiorników radiowych powszechnego użytku. Zorganizowała w kraju sieć punktów serwisowych oraz punktów sprzedaży (również w systemie ratalnym). Prócz aparatów radiowych, sprzedawano także lamp radiowe produkcji Telefunken. Brała udział w wielu wystawach i imprezach, uzyskując szereg wyróżnień (np. złoty medal na Wystawie Przemysłu Metalowego i Elektrotechnicznego w Warszawie w 1936 r.). Spełniła także obywatelski i patriotyczny obowiązek zakupując w 1937 r. na Fundusz Obrony Narodowej samolot RWD 10 i wręczając jego Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej  (LOPP)  na cele obronne.

                         Wybuch II wojny światowej położył kres działaniu Krajowych Zakładów Telefunken w Polsce.  

Tekst o firmie Telefunken opracowany przez Henryka Berezowskiego

ELEKTRIT - produkcja do 1933

WARSZAWA ul. Grochowska 30

Firma powstała w 1931 roku z połączenia państwowych firm PWATT (Państwowa Wytwórnia Aparatów Telegraficznych i Telefonicznych oraz wojskowej PWŁ ( Państwowa Wytwórnia Łączności) W chwili powstania zatrudniała już około 1000 pracowników.  Państwowa Wytwórnia Łączności powstała  z małych warsztatów naprawczych Centralnych Zakładów Wojsk Łączności (od 1919r.) a  PWATT z firmy PZTT - Państwowe Zakłady Telefoniczne i Telrgraficzne (początek istnienia  02.1920 rok, po wykupie małej fabryki braci J. B.Petschów do przekształcenia się w PWATT, do 06.1923 roku). W latach 30-tych nastąpiła rozbudowa zakładu o zespół fabryczny byłej zapałczarni na ul. Modlińskiej 26. W 1939 roku ukończono budowę kolejnego oddziału zakładu w Poniatowej. Ogólna liczba zatrudnionych w PZT w sierpniu 1939 roku wyniosła 3600 pracowników. Produkcja pod koniec lat 30-tych pokrywała w 10% zapotrzebowanie rynku polskiego na radia.  Od początku  funkcjonowania Polskie Zakłady Tele i Radiotechniczne (PZT) produkowały również sprzęt na potrzeby Armii, Marynarki, Lotnictwa Ministerstwa Komunikacji, Ministerstwa Poczt i Telegrafów. Dyrektorem naczelnym został Tadeusz Graff, dyr. technicznym Bohdan Toczyński. Konstruktorami byli: Stanisław Kuhn, Seweryn Tarwid, Hrenryk Cegliński, Antoni Jakubieński, Wilhelm Rotkiewicz - (konstruktor detefonu. Po wojnie, od końca 1945 roku zajmował się organizacją Państwowej Fabryki Odbiorników Radiowych w Dzierżoniowie, w których do 1947 roku pełnił funkcję dyrektora naczelnego. Był konstruktorem  udanego modelu radia "Pionier").

W P.Z.T. produkowano obok radioodbiorników: aparaty i łącznice telefoniczne, wzmacniaki, stacje telegraficzne, telefony polowe, urządzenia sygnalizacyjne, liczniki energii, automaty sprzedające, urządzenia głośnikowe, wojskowe i cywilne stacje nadawcze, instalacje oświetleniowe, aparaty prądów słabych. P.Z.T. podjęła realizację rządowego programu powszechnej radiofonizacji kraju poprzez produkcję taniego odbiornika kryształkowego "Detefonu" (zaprojektowany w 1929 roku ukazał się w sprzedaży w1930) a następnie jeszcze tańszego odbiornika detektorowego modelu WR (1935 rok). Również pozostałe odbiorniki produkowane w P.Z.T. były relatywnie tanie. Stąd w zakładach nie opracowywano, choć nie stanowiło to problemu technicznego, modeli drogich  superheterodyn (wyjątek stanowi model LX Olympic który był wieloobwodowym odbiornikiem zbliżonym w konstrukcji do superheterodyny), oraz typów odbiorników uniwersalnych - na napięcie zasilania stałe i zmienne. W ciągu pierwszych czterech lat istnienia (do 1936r.) fabryka wyprodukowała ogółem 152 tyś odbiorników (w tym kryształkowych). Do końca 1939 roku samych Detefonów wyprodukowano około 500 000 tysięcy.  W roku 1939 firma wygrała konkurs na tani, lampowy odbiornik sieciowy do odbioru audycji na głośnik, tak zwany "Ludowy".  

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

Więcej o firmie PTR

WARSZAWA ul. Narbutta 29

Firma powstała z inicjatywy Ministerstwa Spraw Wojskowych w 1922 roku w wyniku połączenia dwóch małych zakładów: Radjopol i Farad. PTR był pierwszą polską firmą produkującą cywilny sprzęt radiowy (obok wojskowego) . Współpracowali z PTR-em pionierzy polskiej radiotechniki: inż. Roman Rudniewski (współzałożyciel firmy Farad,  był dyrektorem  P.T.R.) Felicjan Karśnicki, Władysław Heller (dyrektor techniczny P.T.R., współzałożyciel firmy Farad, doprowadził do fuzji z Radiopolem. W latach późniejszych dyrektor techniczny Polskiego Radia, konstruktor wszystkich stacji nadawczych w Polsce z Raszynem na czele oraz próbnej stacji telewizyjnej na Prudentialu w Warszawie),  Józef Plebański (były dyrektor firmy Radjopol, dyrektor techniczny P.T.R., odpowiedzialny za uruchomienie i produkcję lamp), Jan Kulesza (konstruktor pierwszych, cywilnych odbiorników produkowanych seryjnie, również konstruktor pierwszej  superheterodyny tzw.  Ekradyny), Cyryl Litwiński, Dymitr Sokolcow - główny konstruktor P.T.R (Oficer armii carskiej, dowódca rosyjskich wojsk łączności, bliski współpracownik wybitnego rosyjskiego uczonego, pioniera światowej radiotechniki Popowa, po osiedleniu w Polsce współtwórca szkolnictwa radiotechnicznego), Mikołaj Manujłowicz (bliski współpracownik wybitnego rosyjskiego uczonego Zworykina ,konstruktora pierwszej lampy kineskopowej, późniejszy współ konstruktor urządzeń nadawczych Polskiego Radia), Witold Scazighino, Rudolf Mirski (majster dawnej firmy Farad), Władysław Swat (były właściciel firmy Agrus, współzałożyciel firmy Radjopol), Leonard Choiński (pracownik dawnej firmy Farad), Władysław Cetner (pracownik obsługi doświadczalnej stacji nadawczej P.T.R), Władysław Rabęcki (współkonstruktor pierwszego odbiornika radiowego - 1922 - dla redakcji prywatnego czasopisma. Władze uznały jednak, że został złamany w ten sposób monopol na przekaz zagranicznych informacji przez  PAT i radio opieczętowano. W P.T.R. zajmował się obsługą doświadczalnej stacji nadawczej). W skład zespołu programowego próbnej stacji nadawczej P.T.R. wchodzili Stanisław Odyniec (wybitny propagator i publicysta radia w Polsce), Adam Wieniawski (dział muzyczny P.T.R.), Karol Stomenger (dział muzyczny P.T.R), Alojzy Kaszyn (dział literacki i oświatowy), prelegenci:, Janusz Warnecki, Henryk Mościcki, Eugeniusz Porębski, M. Stępowski,  dr. W. Kasperowicz, Emil Zegadłowicz. Pierwszą spikerką (również zwaną wówczas zapowiadaczką lub radiowieszczką radiową) została Halina Wilczyńska - jedna z pierwszych absolwentek Państwowych Kursów Radjotechnicznych. 

Z  P.T.R-em współpracowali również inni, wybitni twórcy polskiej radiotechniki jak: Janusz Groszkowski, Kazimierz Krulisz, Stanisław Noworolski, Kazimierz Jackowski. Kapitał firmy - 120 000 $ w przeważającej części (2/3) należał do strategicznych partnerów jakimi były: angielska firma Marconi oraz francuska SFR (Societe Francaise Radiotechnique). Firma była jedynym krajowym wytwórcą urządzeń łączności dla wojska. Tu powstają pierwsze seryjnie produkowane polskie konstrukcje lamp radiowych oparte na zakupionych licencjach francuskich, oporniki, kondensatory oraz głośniki bez tubowe, wzorowane również na rozwiązaniach francuskiej firmy Radiovox. W 1924 roku PTR wypuszcza na rynek  pierwsze "cywilne" odbiorniki radiowe konstrukcyjnie oparte o licencje i patenty angielskiej firmy Marconi. Szacunkowo można przyjąć, że w czasie istnienia zakładów (do połowy 1928 roku) wyprodukowano około  5,5- 6,5 tysięcy aparatów radiowych w  około 12 modelach. Firma posiadała własny sklep w budynku hotelu Europejski. PTR zgromadziło również obszerną, specjalistyczną bibliotekę z zakresu światowych osiągnięć w radiotechnice - pierwszą tego typu w Polsce. Zakłady zatrudniały od 65 do 250 (pod koniec działalności) pracowników w dwóch zakładach mieszczących się przy ul Narbutta 29 i na ul. Syreny 3.Głównym celem powołania zakładów było poza dopływem nowoczesnych technologii dla wojska, popularyzacja i upowszechnienie radia w społeczeństwie. Stąd nie poprzestano jedynie na produkcji odbiorników, ale zbudowano studio radiowe ,stacje nadawczą oraz maszt. Inauguracja 0,5 kW nadajnika odbyła się 1 lutego 1925 roku na fali 385 m.o godzinie 18-tej. Tego dnia po raz pierwszy usłyszano na falach radiowych polską mowę. Audycje inauguracyjną poprowadził inż. Roman Rudniewski rozpoczynając słowami: "Tu próbna stacja nadawcza Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie, fala 385 m..." a następnie odegrany został Polonez  Fryderyka Chopina. Dnia 10 lutego pojawia się nowa forma radiowa -  wiadomości radiowe. Stacja od czerwca 1925 dzięki wsparciu finansowemu Centralnego Komitetu Polskich Zrzeszeń Radiotechnicznych  nadawała regularnie między godz. 18 a 19, w lipcu nadawano tylko w soboty między godz. 20 do 22.  W sierpniu radiostacja zaprzestała nadawać z powodu braku dostatecznych środków finansowych. Koszt emisji pierwszej godziny nadawania oceniano na 300 zł, kolejnych na 100 zł. Do tej pory głównym sponsorem były firmy radiotechniczne które dobrowolnymi składkami wspierały rodzimą rozgłośnię oraz w nieznacznym procencie rado amatorzy i słuchacze. Należy również pamiętać że stacja miała jedynie charakter doświadczalny i nie posiadała stałej koncesji nadawczej Po przerwach programy ponownie wznawiano. Utrzymano dwugodzinne emisje programowe nadawane między 20 00 - 22 00 w soboty i niedziele. Od 26 XI do końca działalności nadawczej PTR stacja emitowała codziennie program między godzinami 18 do 20-tej. W sumie przygotowała w tym czasie 102 audycje.  29 listopada po raz pierwszy dla uczczenia rocznicy Nocy Listopadowej wystawiono sztukę teatralną, Warszawiankę tworząc kolejną, nową formę radiową - radiowy teatr wyobraźni.1 marca rozpoczęto emisję  lekcji nauki języków obcych (francuskiego). Dnia 14-go marca 1926 roku rozgłośnia PTR zakończyła definitywnie nadawanie programu radiowego. 18 kwietnia 1926 roku zaczęło nadawać regularne audycje Polskie Radio S.A które wygrało przetarg na ogólnopolską, radiową sieć nadawczą. Od drugiej połowy 1928 roku PTR zostały przejęte przez Marconis Wireless Telegraph Company Ltd tworząc Polskie Zakłady Marconi .

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

 

Do strony o historii firmy P Z Philips

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

Więcej o firmie ELEKTRIT

Wilno 

ul. Wileńska 24 (1925-1934)

ul. gen. Szeptyckiego (1934-1939)

       Towarzystwo Radiotechniczne „Elektrit” ( pierwotna nazwa firmy używana w latach 20-tych - Towarzystwo Elektro-Radio Techniczne Elektrit ) swoje początki datuje na rok 1925, kiedy to w Wilnie przy ulicy Wileńskiej 24 powstał sklep radiotechniczny oferujący w swojej sprzedaży importowane odbiorniki radiowe wraz z akcesoriami. Ówczesne odbiorniki wymagały złożonego montażu i pracochłonnego dostrajania wszystkich komponentów. Przy sklepie powstał więc warsztat radiotechniczny, którego zadaniem było zmontowanie i uruchomienie zakupionego zestawu radiowego. Szybko okazało się, że z importowanych podzespołów można samodzielnie składać radia. W 1927 roku firma otrzymuje zezwolenie i pojawia się na rynku już jako producent radioodbiorników. W tym samym roku modele Elektrita wysłane na wystawę do Paryża i Florencji uzyskują złote medale. Rok później, w 1928 roku zostaje uruchomiona radiostacja Polskiego Radia w Wilnie. Jest to kolejny bodziec dla Towarzystwa Radiotechnicznego Elektrit do zwiększenia produkcji dobrze sprzedających się wyrobów. Na Kresach Wschodnich w tym czasie zdecydowana większość radioodbiorników pochodzi już z wileńskiej fabryki poważnie przyczyniając się do upowszechnienia radia na tych ziemiach. Przełomowym momentem dla firmy podjętym przez jej właścicieli, Samuela i Hirsz Chwolestów oraz Nachmana Lewina jest zakup licencji w roku 1934 z austriackiej firmy „Minerwa” na nowoczesne konstrukcje radioodbiorników. Następuje przeniesienie zakładu z ulicy Wileńskiej do nowych hal produkcyjnych wybudowanych przy ulicy Szeptyckiego. Elektrit posiada oprócz hal montażowych własną elektrownię, stolarnię oraz laboratoria badawcze. Rozwija produkcję podzespołów: głośników, kondensatorów, cewek, transformatorów, skrzynek. Udział własnych podzespołów w wyrobie finalnym dochodzi do 80 %. W roku 1936 zakończona jest rozbudowa zakładów. Całkowita powierzchnia fabryki wynosi 10 300 m2 oraz 5 do 6 linii produkcyjnych przystosowanych do produkcji taśmowej. W roku 1936 całkowita produkcja odbiorników osiągnęła 54 tysięcy sztuk, a firma zatrudniała ok. 1100 pracowników i jest największym zakładem produkcyjnym w Wilnie. Od 1937 roku wyroby Elektrita były eksportowane między innymi do Indii Brytyjskich, Brazylii, Łotwy, ZSRR, Turcji, Afryki Południowej, Grecji. Eksportowane są również podzespoły radiowe. Zwłaszcza obudowy są wizytówką firmy. Charakterystyczne skrzynki odbiorników wykończone orzechowymi fornirami o pięknych liniach plastycznych mają świetną akustykę.W 1938 roku firma posiada ogółem 500 maszyn produkcyjnych i zatrudnia 1400 osób, w tym 200 pracowników  personelu inżynieryjno-technicznego.

Firma do 1939 roku brała udział w wielu wystawach międzynarodowych zdobywając najwyższe nagrody. Była w zasadzie jedynym eksporterem sprzętu radiowego produkowanego w Polsce przed wojną. Modele opracowanych tu odbiorników  były na najwyższym, światowym poziomie technicznym. Posiadały wszystkie najnowsze rozwiązania techniczne, nie ustępując innym wyrobom renomowanych firm światowych W 1940 roku planowano uruchomienie produkcji najbardziej złożonego technologicznie podzespołu radiowego, jakim były lampy elektronowe ( do tej pory w odbiornikach montowane sa lampy Philipsa i Tungsrama oraz w jednym modelu austriackiej firmy Ostar).  W roku 1939 po wejściu Armii Czerwonej do Wilna fabryka została zdemontowana i wywieziona do Mińska na Białorusi, gdzie w zakładach stolarskich zaczęto przy pomocy również wywiezionych pracowników uruchamiać produkcję. Ponownie w roku 1946 uruchomiono w Mińsku zakład pod nazwą Zakład Radiowy im. W. Mołotowa nadając wyrobom nazwę "Mińsk".

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

 

Łódź ul. Ceglana , (później) ul. Pomorska.

      IKA - Radio została założona w 1929 roku przez Józefa Kalinowskiego i Andrzeja Sobczyka. W początkach swej działalności produkowano tu podzespoły radiotechniczne takie jak : głośniki, cewki, dławiki, skale, przełączniki, transformatory, kondensatory obrotowe i stałe. W pierwszej połowie lat 30-tych firma uruchamia produkcję odbiorników radiowych. W 1936 roku na warszawskiej wystawie Przemysłu Metalowego, Elektro i Radiotechnicznego wyroby IKA-Radio zostają wyróżnione nagrodą. Wówczas firma zatrudnia już ok. 200 pracowników. 

      W drugiej połowie lat 30- tych firma przygotowuje na każdy sezon kilka modeli odbiorników które charakteryzuje wysoki poziom techniczny i wzorniczy. Również szeroka dystrybucja obejmująca cały kraj, pozwala firmie egzystować do 1939 roku. W końcu lat 30-tych lokowane są tu również duże zamówienia na radia przez Społeczny Komitet Radiofonizacji Kraju. W czasie wojny firma pod nazwą JKA-Litzmannstadt nadal prowadzi działalność na potrzeby okupanta między innymi produkując niemiecki odbiornik ludowy.

 

 

ELEKTRIT - produkcja do 1933

Wyłączna licencja na Rzeczpospolitą Polską firmy Radiofabrik Ingelen - Wiedeń

Siedziba fabryki: Wełnowiec / Katowic. 

odbiorniki Capello

Firma powstała w 1935 roku. Założyli ją bracia Eryk, Ignacy i Adolf Kapellner. Egzystowała do 1939 roku. Produkowała wyłącznie najwyższej klasy superheterodyny na licencji firmy austriackiej Ingelen Opatentowany  mechanizm skali "geograficznej" firmy Ingelen przedstawiający mapę Europy był wykorzystany w kilku modelach montowanych przez wytwórnię  

ELEKTRIT - produkcja do 1933

              

Centrala firmy Natawis - Warszawa ul. Królewska 35 - foto 1927 rok

Warszawa ul. Puławska 36/38 

      Firma powstała w 1916 roku.  Swoją nazwę wzięła od pierwszych liter imienia i nazwiska założyciela - Natana Wiesenberga. W 1918 roku zaczęła realizować zamówienia za granicą na części i sprzęt radiotechniczny dla wojska Od 1925 roku zreorganizowała się i zaczęła produkować odbiorniki radiowe oraz sprzęt radiotechniczny. Była jedną z pierwszych szesnastu firm, które otrzymały koncesję na produkcję odbiorników radiowych w Polsce, a jej właściciel- Adam Wiesenberg, był współzałożycielem i pierwszym prezesem Zrzeszenia Przedsiębiorstw Radiotechnicznych.  W 1929 roku zatrudniała 100 robotników. Produkowano radia wszystkich typów od kryształkowych do superheterodyn. Również produkowano inne podzespoły takie jak wzmacniacze, głośniki, słuchawki Wyroby tej zasłużonej firmy dla polskiej radiotechniki były wysoko cenione, cechował je bardzo dobry poziom techniczny. Firma posiadała własne laboratoria i biuro konstrukcyjne. Ostatnie znane modele firma przygotowała na sezon 1937 rok. Prawdopodobnie przerwanie dalszej produkcji odbiorników spowodowała śmierć właściciela. W 1938 roku prawdopodobnie przeniesiono całą produkcję radiotechniczną wraz z załogą do podwarszawskich zakładów "ERA" we Włochach. Zakłady "ERA" od 1925 roku były współwłasnością Natana Wiesenberga . Po śmierci właściciela prowadził je dalej syn (?) Włodzimierz Wiesenberg. Zakłady "ERA" specjalizowały się w produkcji urządzeń i instalacji elektrotechnicznych i pomiarowych

 Zapraszam do przeczytania  historii radiofonii oraz do muzeumantykwariatu

Powrót do strony głównej